Այսօր մեր օրն է

Գրեց՝ Յակոբ Սահակեան

Սեպտեմբեր է։ 1956 Սեպտեմբերէն բաւական հեռացած ենք։ Երեսունեօթը տարիներու ընթացքին շատ բան փոխուեցաւ. անկէ առաջ ալ փոխուած է ու տակաւին պիտի փոխուի։ Բայց ազգի մը բնութիւնը չի փոխուիր։ Իսկ եթէ փոխուի՝ այդ ազգն ալ չքացած կ՚ըլլայ։

Ազգային բնութիւն, ազգը բնորոշող յատկութիւն. դարերու ընթացքին մարդիկ խտացուցած են մէկ բառի մէջ։ Ըսած են՝ այսինչ ազգը շինարար է, միւսը՝ խաղաղասէր, կռուազան, խորամանկ, դիւանագէտ, հիւրասէր, կոշտ, յամառ, անմիաբան, եւայլն։

Թուրքին համար ըսած են՝ ջարդարար, աւերող, քանդող։

ԺԹ. դարուն ֆրանսացի նշանաւոր գրող մը՝ աւերակներու դէմ յանդիման ըսած է. «Այստեղէն թուրքերն են անցած»։ Մինչեւ օրս՝ բան մը փոխուա՞ծ է։

Ահաւասիկ պատմութիւն մը, որ 37 տարուան հնութիւն ունի, բայց միշտ նոր է, կը շարունակուի։

1957 Սեպտեմբերին, մէկ տարի անց այն Սեպտեմբերէն, երբ Սթանպուլի մէջ թուրքեր ջարդեցին եւ կողոպտեցին քրիստոնեաներու (յոյներու, հայերու) ստացուածքները, թրքական սահմանին մօտ՝ մեր գիւղը ինկաւ «պատանդ»ութենէն փախստական հայ երիտասարդ մը։

Սահուն հայերէն կը խօսէր ան. անունը հայկական. զտարիւն հայ։ Լաւ ծանօթ էր մեր եկեղեցիին - խաչ, պատարագ, պսակ, մկրտութիւն, թաղում, պատրիարք, քահանայ, թաղական - բայց անտեղեակ էր մեր ազգին պատմութեան։ Ուսեալ էր։ Ճարտարագէտ՝ թրքական համալսարանէն։

Մեր գիւղացիներուն եւ այլոց ուշադրութիւնը ցրուելու համար, հարկ եղաւ յայտարարել, որ երիատսարդը Հալէպի մեր ծանօթ-բարեկամներէն է եւ եկած է հարսնցու փնտռելու։

Ինչ մեղքս պահեմ, ակամայ պատճառ եղանք, որ մեր գիւղացի համեստ աղջիկները երազներ հիւսեն եւ իւրաքանչիւրը զինք յարմար հարսնցու նկատէ մեր թեկնածու «փեսացու»ին։

Դժբախտաբար երազները չիրականացան։ Երիտասարդը փախուստ էր տուած եւ ապահով անկիւն - երկիր - կ՚որոնէր։

Ապահով անկիւն գտա՞ւ, այդ ուրիշ պատմութիւն է։

Ինչո՞ւ փախուստ էր տուած։ Ահաւասիկ իր պատմութիւնը.

«Տունին մէջ հայերէն կը խօսէինք. այլ տեղ կը վախնայինք մեր հայութիւնը ի յայտ բերել։ Յաճախեցի թրքական վարժարաններ եւ հասայ մինչեւ համալսարան։ Վկայուեցայ էնժինէր։ Մեր ազգի պատմութենէն բան մը չեմ գիտեր։ Միայն՝ հայրս կ՚ըսէր՝ թէ մեր պապերուն մէջ ունեցած ենք «խփողներ»։

Մանկութենէս շատ սերտ էի մեր դրացի Հիքմէթին հետ. դասընկերներ էինք եւ միասին շրջանաւարտ եղանք համալսարանի նոյն ճիւղէն։ Եղբօր պէս էինք։ Ունէինք ընտանեկան յարաբերութիւն։ Երեկոներ կ՚անցընէինք՝ ուրախութեամբ։

Այն գիշերը, 1956 Սեպտեմբեր 6-7, Հիքմէթ մեր տունն էր եկած. յաճախ կու գար։ Բայց այդ գիշեր ան անհանդարտ էր, շարժումները կը մատնէին արտառոց բան մը։

Նոյն գիշերը, ուշ ատեն, Հիքմէթ աւելի վայրագ երեւոյթ ստացաւ. սկսաւ զանազան տնային առարկաներ ջարդել մեր տան մէջ, ուր բազմիցս հիւրասիրուած էր։ Գաւաթներ եւ արժէքաւոր զարդամաններ՝ մեր աչքին առջեւ գետին կը շպրտէր։

Պահ մը մտահոգուեցանք, որ մտային խանգարում ունեցաւ։ Եւ երբ հայրս ուզեց բժիշկի հեռաձայնել, Հիքմէթ սառնասրտութեամբ ըսաւ.

– Այսօ՛ր մեր օրն է։

Բան մը չհասկցանք այդ պահուն։ Յաջորդ օրն էր, որ կրցանք գիտնալ թէ՝ Հիքմէթ իր ազգային բնութեան ահմեմատ շարժած էր. միայն՝ «բարեկամաբար» խնայելով մեր կեանքը։

Նոյն օրը, 1956 Սեպտեմբեր 7, որոշեցի ամէն գնով դուրս գալ այդ երկրէն»։
Թէ ո՞ւր կ՚ապրի այժմ՝ «պատանդ»ութենէն խոյս տուած մեր հայրենակիցը, Աստուած գիտէ։ Բայց վստահ եմ, որ ան իր Հիքմէթ արքատաշին յիշատակը վառ կը պահէ իր սրտին մէջ, որովհետեւ հայը երբեք ապերախտ չէ եղած։

Սուրիա

25-06-2010