Չդիմացաւ...

Գրեց՝ Յակոբ Սահակեան

Երբ մազութ, պէնզին ու իւղ սպառող մեքենաներ տակաւին չէին հասած մեր գիւղը, երբ անիւը՝ միայն ձեռնասայլին կապուած էր հոն,

Երբ մարդիկ փակ տնտեսութեան մասին գաղափար իսկ չունէին հոն, բայց անգիտակցաբար կը կիրարկէին զայն,

Երբ գիւղի մարդիկը ժուժկալ էին, բայց գիտէին իրենց եւ իրենց կենդանիներուն լաւ սնունդներուն տեսակը, գիւղացի Շամօն հպարտ էր իր ջորիով։

Շամօն կը գուրգուրար իր ջորիին վրայ՝ իր ընտանիքի անդամներէն աւելի։ Բացառիկ սէր ունէր անոր հանդէպ, որովհետեւ այդ անձին կենդանին իր տան ապրուստին միակ ապաւէնն էր։

Շամօն չունէր այգի, չունէր պարտէզ։ Ունէր կին, երեք երեխաներ եւ հինգին բեռը շալկող՝ ունէր ջորին։

Ջորեպան Շամօն գիտէր գովել իր կտրիճ ջորին, որ կրնար երկու հարիւր լիթր ծանրութիւնը դիւրութեամբ փոխադրել պահանջուած տեղը։ Շամօն երբեք չէր հարցներ ապրանքին տեսակը, որ կրնար ըլլալ մաքսանենգուած ծխախոտ կամ փայտածուխ։ Ան գիտէր գաղտնի արահետները եւ ամենավտանգաւոր կածաններէն՝ գիտէր կատարել շշմեցնող գործողութիւններ։ Իսկ Շամոյի ջորին՝ գիտէր իր տիրոջ բոլոր գաղտնիքները։ Ասունը եւ անասունը զիարր կ՚ամբողջացնէին։

– Ջորիիս վստահեցէք։ Աստուած վկայ, ջորիս գիտէ իր քամակին բեռցուած ապրանքին տեսակը։

– Ջորիս կը ճանչնայ պետական մարդոց տեսակը, որոնք երբեք չեն կրցած մօտենալ անոր։

Իրապէս՝ Շամոյի ջորին հռչակ ունէր իր աքացիով եւ ոչ մէկ օտարական կրնար մօտենալ անոր։

***

– Շամօ քեռի՛, ջորիիդ նոր քաջագործութիւններէն չպատմե՛ս մեզի, անմեղօրէն կը պահանջէինք։ Բայց Շամօն դարձած էր լռակեաց։

Գիւղի մեծերուն՝ Շամօն կը պատմէր չհաւատալիք բաներ.

– Պատերազմ է, մեծ պատերազմ

– Ֆրանսան պարտուած է։

– Հիթլէր պիտի շահի պատերազմը։

– Եւրոպայի մէջ Անգլիան առանձին մնացած է

– Ռուսիան պարտուելու վրայ է...

Մեզի համար անհասկնալի բաներ։ Մենք մէկ բան գիտէինք.– թուղթ չկար, լման մատիտ մը՝ հարստութիւն էր։ Իսկ հացը՝ առատ, ինչպէս նաեւ կաթը, պանիրը, մածունը, թուզն ու ռուպը։

Բայց այդ տարին՝ եկաւ Աստուծոյ պատուհասը – մարախը։

Մարախը՝ թուրքի պէս իջաւ մեր արտերուն, այգիներուն եւ պարտէզներուն վրայ եւ ամէն ինչ փճացուց։ Ցորենն ու գարին դարձաւ հազուագիւտ։ Ճերմակ կորեկը սկսան բաժնեչափով տալ։ Հացը՝ անհամցաւ, բայց արմաւը՝ շատցաւ «կեանք փրկող» տիտղոսով։

Ջորեպան Շամօն գործի վրայ էր։ Քաղաքէն զամբիւղներ կը կրէր՝ լեցուն արմաւով։ Բաժնեչափ կորեկը տեղէ տեղ կը փոխադրէր։ Գործ կար, կար դրամ. կար կորեկը եւ կար արմաւ։ Բայց Շամոյի ջորին ոչ կորեկէն եւ ոչ ալ արմաւէն կ՚ախորժէր, ան գարիի պէտք ունէր, որ իր ուժին աղբիւրն էր։

Դրամին ուժով՝ Շամօն ապահոված էր գարին. ինք չէր ուտեր, ջորին կը կերցնէր։

Օրերը յուսատու չէին։ Խնայողութիւնը դարձած էր համատարած։

– Երբ մենք բոլորս սկսած ենք խնայողութեամբ ապրիլ, ինչո՞ւ ջորիիս ալ չվարժեցնեմ խնայողութեան,– մենախօսեց օր մը Շամօն եւ բարձրաձայն հարց տուաւ իր կնոջ։

– Խաթո՛ւն, եթէ ամէն մէկ ժումին՝ ջորիին գարիէն ափ մը պակսեցնենք, ջորին հաշիւ պիտի պահանջէ՞ մեզմէ։

Օրերը իրարու յաջորդեցին։ Ջորիին ժումերէն ափ-ափ պակսեցաւ գարին. բեռները աւելի ծանրացան. ջորիին քամակէն քրտինքը աւելի առատօրէն ծորեցաւ։

Խնայողութիւն...

Ձմրան տխուր առաւօտ մը, ջորեպան Շամոն ի տես իր ջորիին սատակին, գլուխը երեցնելով՝ կը կրկնէր.

– Ջորիս լաւ վարժուեցաւ խնայողութեան, բայց չդիմացաւ... չդիմացաւ... չդիմացաւ...։

Յունիս 1993, Հալէպ

25-06-2010